Oud Egyptische Ushabti van faience uit de Late Periode (664–332 v.Chr.), circa 11 cm hoog, in goede staat; provenance: privéverzameling Londen.



UshabtiOud-Egypte, Laatste Periode, 664 - 332 v.Chr.MATERIAAL: FaienceGROOTTE: Hoogte 11 cmHERKOMST: Particuliere collectie, Londen, jaren 1970.CONDITIE: Goed, zie foto’s.De faience shabti heeft fijne gemodelleerde details van het gezicht, de gevlochten baard, de gestriefte driepunt-wig, handen en werktuigen. Het figuurtje heeft een sokkel en een rugbalk.Het Egyptische hiernamaals werd begrepen als een spiegel van de echte wereld, waar zowel goed als kwaad hun plek hadden. Degenen die oneerlijk of kwaadaardig waren, werden eeuwig gestraft, terwijl de rechtvaardigen een comfortabel bestaan genoten door met de zonnegod mee te reizen. Zelfs dan waren de overledenen die zo gezegend waren nog verplicht om menselijke verantwoordelijkheden en behoeften te vervullen, op dezelfde manier als zij in het leven moesten doen. Hun nood aan voedsel en drank in het Hiernamaals was een voortdurende zorg. Als zij gedwongen waren te werken in de Velden van Aaru, in het Rijk der Doden, en als leden van een samenleving die een door de goden geregeerde hiërarchie was, moesten iedereen – mannen en vrouwen, heren en dienaren, koningen en koninginnen – bereid zijn de gewassen te cultiveren, zaaien en oogsten.In de wereld van de levenden werden deze basale productietaken uitgevoerd door de lagere klassen van de samenleving. Om dit lot te vermijden, zochten de Egyptenaren naar een magische oplossing: ze creëerden een of meer figuren van zichzelf die konden worden overhandigd aan de gezanten van de heersende god, Osiris, wanneer deze de overledene opriep om zijn verplichtingen na te komen. Deze beeldjes, geplaatst tussen de grafgiften in de tombe, waren afbeeldingen die zowel de meester als de dienaar vertegenwoordigden.Ze staan bekend onder de naam ushabti, de term afgeleid van sabty of shabty, ontleend aan Sawab, waarvan de betekenis overeenkomt met het Griekse woord “persea”, een heilige boom waarvan het hout de oude Egyptenaren begon te gebruiken om deze grafelijke affigies te vervaardigen. Het werd tijdens de Derde Tussenperiode, in de 21e Dynastie, rond 1080 v.Chr., dat men begon de term wsbty te gebruiken, dat is “ushebty”. Vanaf dat moment werd de naam “ushabti” afgeleid van het werkwoord wsb dat “antwoorden” betekent en werd gebruikt om “hij die antwoordt” te noemen.Het gebruik van ushabti werd in de begrafenissen van het Oude Egypte vanaf de Eerste Tussenperiode opgenomen. Hun gebruik groeide tijdens het Middenrijk, de periode waarin de Egyptenaren begonnen een spreuk op de Doodenboekrollen te schrijven, nummer 472, zodat de ushabti kon antwoorden op de oproep: “De rechtvaardige N. zegt ‘O ushabti, toegewezen aan N, als N wordt geroepen om enig werk te doen, of als aan N een onaangename taak wordt gevraagd, zoals bij elk mens voor zijn plicht, zul jij zeggen ‘Ik ben hier’. Als N wordt geroepen om toe te zien op degenen die daar werken, het ploegen van de nieuwe velden om de aarde te breken, of om zand over te brengen in een boot van oost naar west, zul jij zeggen ‘Ik ben hier’. De rechtvaardige N.”Deze spreuk of uitingswoord werd op ushabti’s gegraveerd, en zo komt het in de meeste gevallen erin voor. Vanaf het NieuwRijk werden veel innovaties geïntroduceerd. Voorbeelden met teksten begonnen te prolifereren. Some van deze teksten waren wat langere passages uit Hoofdstuk VI van het Boek der Doden. Toch bevatte in veel gevallen de tekst gewoon de naam van de overledene, of een basisuitspraak, met de naam van een familielid of de functies die hij bekleedde.Ushabti’s werden aanvankelijk bovenal vervaardigd van was, later van hout, en tegen het einde van het Middenrijk verschenen ze in steen. Vanaf het NieuwRijk was faience het materiaal bij uitstek. We weten dat ze in veelvoud werden geproduceerd dankzij gieten waarin bewaard gebleven vormen aanwezig zijn, en waar in sommige gevallen de gegraveerde teksten onvolledig waren, omdat de naam van de eigenaar ontbrak. De populairste vorm was die van de mummie tot de introductie, tegen het einde van Dynastie XVIII, van figuren versierd met alledaagse kleding. Veel droegen werktuigen om in de velden te werken, zoals een mand, een zeis of een schop, als verwijzing naar de taak die moest worden uitgevoerd en die hen in het Hiernamaals te wachten stond, als de symbolische representatie van hun meester. De iconografie, teksten, materialen, kleuren en hun plaatsing in het graf konden andere symbolische betekenissen suggereren.Soms werden ze geplaatst in houten dozen, die eenvoudige of juist verfijnde decoraties hadden. In het Nieuwe Rijk werden ze geplaatst in miniatuur-sarcophagen.Hoewel ze aanvankelijk werden beschouwd als replica’s van de overledene, werden de ushabti’s in het Nieuwe Rijk en daarna gezien als dienaren of een soort slavernij, en om die reden werden ze in massa geproduceerd. Er waren zowel vrouwen als mannen, waaronder specialisten in verschillende activiteiten. Soms stonden ze onder toezicht van opzichters, en deze werden onderscheiden door het dragen van een doek om de heup. Dit is het geval voor de farao Toetanchamon: hij had driehonderdvijfenzestig ushabti’s tot zijn beschikking, één voor elke dag van het jaar; drieënzestig opzichters, één voor elk team van tien arbeiders; en twaalf hoofdopzichters, één voor elke maand van het jaar. Dit kwam uit op vierhonderdzertien dienaren in het Andere Woord. De vrees om deze taken te moeten uitvoeren die Osiris aan de doden oplegde, betekende dat in sommige begrafenissen er zelfs ushabti’s aanwezig waren die als vervangers of stand-ins moesten fungeren, indien nodig, voor de hoofdfiguren.Het is logisch te denken dat geen enkele farao deze taak persoonlijk zou hebben willen uitvoeren, en dus werd op het juiste moment de op het lichaam van de ushabti geschreven uiting voorgelezen zodat dit object leven kreeg om op te roepen te beantwoorden, ter vervanging van de farao in het werk.


Hét online veilinghuis voor jou!

Catawiki is het meest bezochte online platform in Europa voor bijzondere objecten geselecteerd door experts, en biedt wekelijks meer dan 65.000 objecten aan voor de veiling. Het is onze missie om onze klanten een spannende en probleemloze ervaring te bieden bij het kopen en verkopen van bijzondere, moeilijk te vinden objecten.


Waarom Catawiki?

Lage veilingkosten

Al onze objecten zijn gecontroleerd door onze 240+ experts

24/7 meebieden in onze app

Biedingen zijn alleen geldig via de website van Catawiki.