Ezgyptische Ushabti van faience uit de Late Periode (664–332 v.Chr.), hoogte 11,5 cm, in goede staat, afkomstig uit een privéverzameling in Londen, aangekocht in 2020.



UshabtiOudegemeen Egypte, Laatste Periode, 664 - 332 v.Chr.MATERIAAL: FaienceGROOTTE: Hoogte 11,5 cmHERKOMST: Privécollectie, Londen, jaren 1970.SINNEN: Goed, zie foto’s.De faience-shabti heeft fijne gemodelleerde details van het gezicht, de gevlochten baard, de getraliede driekoppige pruik, handen en gereedschappen. Het figuurtje heeft een voetstuk en een achterkolom.Het Egyptische Hiernamaals werd begrepen als een spiegel van de echte wereld, waar zowel goed als kwaad hun plek hadden. Wie oneerlijk of kwaadaardig was, werd eeuwig gestraft, terwijl de rechtvaardigen een comfortabel bestaan genoten, reizend met de zonnegod. Zelfs dan waren de overleden die zo gezegend waren, nog verplicht menselijke taken en behoeften te vervullen, op dezelfde manier als ze in het leven moesten doen. Hun behoefte aan voedsel en drank in het Hiernamaals was een constante zorg. Als zij verplicht werden te werken in de Velden van Aaru, het Rijk der Doden, en als leden van een samenleving die een hiërarchie kende onder de goden, moesten iedereen – mannen en vrouwen, heren en bedienden, koningen en koninginnen – bereid zijn om gewassen te cultiveren, te zaaien en te oogsten.In de wereld der levenden werden deze basisproductietaken vooral uitgevoerd door de lagere klassen in de samenleving. Om dit lot te vermijden zochten de Egyptenaren naar een magische oplossing: ze maakten een of meerdere figuren van zichzelf die aan de uitgezonden boodschappers van de heersende god, Osiris, konden worden overhandigd wanneer deze de overledene opriepen om zijn verplichtingen te vervullen. Deze beeldjes, geplaatst tussen de grafgiften in de tombe, waren beelden die zowel de meester als de dienaar vertegenwoordigden.Ze zijn bekend onder de naam ushabti’s, de term afkomstig van sabty of shabty, afgeleid van Sawab, waarvan de betekenis overeenkomt met het Griekse woord “persea”, een heilige boom waarvan het hout de oude Egyptenaren begon te gebruiken voor deze funerale verschijningen. Pas tijdens de Derde Tussenperiode, in de XXIe Dynastie, rond 1080 v.Chr., begonnen ze de term wsbty te gebruiken, dat wil zeggen “ushebty”. Vanaf dat moment werd de naam “ushabti” afgeleid van het werkwoord wsb wat “antwoorden” betekent en werd gebruikt om “degene die antwoordt” te benoemen.Het gebruik van ushabti’s werd in de begrafenissen in Oud-Egypte opgenomen vanaf de Eerste Tussenperiode. Hun gebruik nam toe tijdens het Middenrijk, de periode waarin de Egyptenaren begonnen een spreuk te schrijven in de Dodenboeken, nummer 472, zodat de ushabti’s zouden antwoorden op de oproep: “De gerechtigde N. zegt ‘O ushabti, toebedeeld aan N, als N geroepen wordt om enig werk te doen, of als een onaangename taak aan N wordt gevraagd zoals voor elke man zijn plicht, dan zul je zeggen ‘Ik ben hier’. Als N wordt geroepen om toe te zien op degenen die daar werken, het ploegen van de velden om de aarde te breken, of om zand met een boot van oost naar west te vervoeren, zul je zeggen ‘Ik ben hier’. De gerechtigde N.”Deze spreuk of uitspreking werd op de ushabti’s gegraveerd, en zo verschijnt ze in de meeste gevallen daarin geëtst. Vanaf het Nieuwe Koninkrijk werden er een groot aantal innovaties geïntroduceerd. Voorbeelden met teksten begonnen te prolifereren. Sommige daarvan waren wat langere teksten uit hoofdstuk VI van het Dodenboek. Toch bevatte de tekst in veel gevallen simpelweg de naam van de overledene, of een basisuitspraak, met de naam van een familielid of de functies die hij bekleedde.Ushabti’s werden aanvankelijk vooral gemaakt van was, later van hout, en tegen het einde van het Middenrijk verschenen ze in steen. Vanaf het Nieuwe Koninkrijk was faience het materiaal bij uitstek. We weten dat ze in vele exemplaren werden geproduceerd dankzij gieten waarin bewaard gebleven mallen bestaan, en waar in sommige gevallen de gegraveerde teksten onafgemaakt waren, aangezien de naam van de eigenaar ontbrak. De populairste vorm was die van de mummie tot aan de invoering, tegen het einde van Dynastie XVIII, van figuren versierd met dagelijks kleding. Velen droegen werktuigen om in de velden te werken, zoals een mand, een schop of een stok, als verwijzing naar de taak die in het Hiernamaals op hen wachtte, als symbolische vertegenwoordiging van hun meester. De iconografie, teksten, materialen, kleuren en hun plaatsing in de tombe konden andere symbolische betekenissen suggereren.Soms werden ze geplaatst in houten doosjes, die al dan niet eenvoudige of verfijnd gedecoreerde dozen waren. In het Nieuwe Koninkrijk werden ze geplaatst in minitarische sarcofagen.Hoewel ze aanvankelijk werden beschouwd als reproducties van de overledene, kwamen de ushabti’s in het Nieuwe Koninkrijk en daarna te zien als dienaars of als een soort slaaf, en om die reden werden ze in massa geproduceerd. Er waren zowel vrouwen als mannen, waaronder specialisten in verschillende activiteiten. Soms stonden ze onder het toezicht van opzichters, en deze werden onderscheiden door het dragen van een lijkrok. Dit was het geval voor de farao Tutankhamun: hij had driehonderdvierenenvijftig ushabti’s tot zijn beschikking, één voor elke dag van het jaar; zesenvijftig opzichters, één voor elk team van tien arbeiders; en twaalf opzichtersmeesters, één voor elke maand van het jaar. Dit kwam uit op in totaal vierhonderd en dertien bedienden in de Anderewereld. De vrees om deze taken die door Osiris aan de doden werden opgelegd uit te voeren, betekende dat in sommige begrafenissen zelfs ushabti’s aanwezig waren die fungeerden als vervangers of stand-ins, indien nodig, voor de hoofdfiguren.Het is logisch te veronderstellen dat geen farao dit soort taken persoonlijk had willen uitvoeren, en dus werd op het noodzakelijke moment de in de ushabti-lichaam geschreven uitspreking voorgelezen, zodat dit voorwerp leven verwierf om op de oproep te antwoorden, ter vervanging van de farao in het werk.


Hét online veilinghuis voor jou!

Catawiki is het meest bezochte online platform in Europa voor bijzondere objecten geselecteerd door experts, en biedt wekelijks meer dan 65.000 objecten aan voor de veiling. Het is onze missie om onze klanten een spannende en probleemloze ervaring te bieden bij het kopen en verkopen van bijzondere, moeilijk te vinden objecten.


Waarom Catawiki?

Lage veilingkosten

Al onze objecten zijn gecontroleerd door onze 240+ experts

24/7 meebieden in onze app

Biedingen zijn alleen geldig via de website van Catawiki.