||boek: Onwetendheid|Roman|Ambo

||door: Milan Kundera

||taal: nl
||jaar: 2002
||druk: 3e druk
||pag.: 132p
||opm.: hardcover|zo goed als nieuw|mét flap

||isbn: 90-263-1726-3
||code: 1:000151

--- Over het boek (foto 1): Onwetendheid ---

'Een meesterlijke roman over verandering, heimwee en terugkeer.' --NRC Handelsblad

Onwetendheid is een indrukwekkende uitwerking van een van Kundera's centrale thema's: de onmogelijkheid een kans die je hebt laten schieten alsnog te benutten, de onmogelijkheid je leven vanaf een bepaald punt opnieuw te beginnen. Op een subtiele, onnadrukkelijke manier verweeft Kundera scènes uit heden en verleden tot een polyfoon geheel waarbij de lezer met meer vragen dan antwoorden achterblijft.

'Het is de dwaze droom van de mens die zich voorstelt dat als hij terug gaat naar zijn verleden, hij zich steeds verder zal bevinden van de toekomst met haar onvermijdelijke einde. Van die droom verlost ons Kundera, de cynicus, elegant filosoferend in een roman waarop het M-woord van toepassing is. Meesterwerk.' --Vrij Nederland

'Milan Kundera kan gerekend worden tot de beste schrijvers van het naoorlogse Europa. Misschien nog opvallender, als je bedenkt dat grootheid in de moderne literatuur bijna een synoniem is van vervelend om te lezen, is hoe onderhoudend Kundera schrijft.' --Alain de Botton

[bron: https--www.bol.com]

Het is eind jaren 80 en de communistische regimes zijn gevallen.

De twee hoofdpersonen, Irena en Josef keren beide terug naar Tsjechië, het land waar ze ongeveer 20 jaar eerder waren vertrokken.

Beide gaan niet terug omdat dat kan, maar vanwege druk en verwachtingen vanuit hun omgeving.

Kundera trekt dan een mooie parallel met de Odysseus. Uiteindelijk blijkt dat je niet kunt terugkeren naar wat er ooit was. Wat er was is er niet meer en jijzelf bent ook niet meer de persoon van toen. De twintig jaar afwezigheid hebben jou veranderd en de achterblijvers ook.

Uiteindelijk staan Irena en Josef tussen twee werelden. In Tsjechië is niemand echt geïnteresseerd in hun verhaal. Ze zijn te druk bezig met hun eigen verhaal, nu het communisme is gevallen. In het land waar ze naar emigreerden valt de interesse weg. Ze waren interessant al emigrant, als vluchteling voor het communisme. Nu dat wegvalt worden ze 'gewoon', zoals iedereen.

In slechts 132 bladzijden schetst Kundera een portret van het leven van deze twee mensen. Veel van de gebruikelijke thema's komen voorbij:

• Het dwalende lichaam
• Angstige dromen of visioenen
• Vrij zijn, maar dan ook opgaan in de massa en je unieke zelf verliezen
• Er is maar een leven
• Alles herhaalt zich, maar de tijd is en blijft lineair
• De wens je eigen lot te bepalen
• Leven zonder gewicht

Onwaarschijnlijk diepzinnig voor maar 132 bladzijden, een meesterwerk!!

Sergej [bron: https--www.hebban.nl]

Dit filosofisch werk gaat over Tjechië, Praag, (het verval van) het communisme, over nostalgie, weemoed en heimwee en vooral terugkeer. Het is geen lang verhaal, maar wel groots, maar ook cynisch en nodigt uit tot enig denkwerk. Een paar citaten:

'Wie zijn afscheid heeft verpest, hoeft van het weerzien niet veel te verwachten,'

Nog cynischer klinkt:

'Maar als mensen elkaar vaak zien, gaan ze ervan uit dat ze elkaar kennen. Ze stellen elkaar geen vragen en vinden dat niet erg. Ze interesseren zich niet voor elkaar, maar in alle onschuld. Ze beseffen het zelf niet.

Dat is waar. Pas wanneer je na een lange afwezigheid terugkeert naar je land, valt die vanzelfsprekendheid je op: mensen interesseren zich niet voor elkaar, en dat is normaal.'

Als tussendoortje gelezen zette het me vaak aan het denken.

Bert van Brakel [bron: https--www.hebban.nl]

Niet elke roman van een gevestigd schrijver zal even goed zijn. Misschien heb je ook als lezer met het ene werk meer op dan het andere, met andere woorden: misschien ligt het aan mij. Deze roman van Kundera gaat over Irena die ooit is gevlucht uit Tsjecho-Slowakije. Aan het begin van het verhaal zijn het haar partner en een vriendin die haar vertellen dat ze nu, na de val van het communistische regime, terug kan. Hoewel ze ongeveer twintig jaar in Parijs woont en daar haar leven heeft opgebouwd, is haar omgeving ervan overtuigd dat ze diep in haar hart terug wil.

Kundera verdeelt de 127 pagina's van deze roman in 53 hoofdstukken. Het tweede gebruikt hij om de herkomst van de woorden die in verschillende Europese talen voor heimwee staan uit de doeken te doen. Op basis van het Spaanse añoranza heeft hij de titel gekozen. Het woord is afgeleid van het Catalaans en betekent daar onwetendheid. Als eerste vertaling voor heimwee geeft Van Dale overigens nostalgia. Afgezien van de zwakte van deze hele verklaring, maak je de lezer in het algemeen niet blij door uit het verhaal te stappen om een hoofdstukje algemene kennis over te dragen. Hoofdstuk drie gaat over de grote jaartallen in de Europese geschiedenis. Het communisme komt aan bod en het twaalftoonssysteem van Arnold Schönberg. De volhouders onder de lezers mogen in hoofdstuk vier weer terug naar het verhaal. Heel in het kort komt dat verhaal overeen met wat Jeroen Brouwers in VPRO Boeken zei: Mijn gelukkigste tijd was in het toenmalige Nederlandsch-Indië. Ik ben nooit meer teruggegaan, wat je daar achterliet is er toch niet meer. (Uit het hoofd geciteerd.) Iedereen kan wel voorbeelden aanhalen van plaatsen waaraan je hele goeie herinneringen hebt, maar als je er terug zou gaan, zou je merken dat de mensen van toen zijn weggetrokken, een winkelcentrum is gebouwd op de plaats van dat leuke parkje; ik bedenk maar een paar voorbeelden. Basis voor een groot nieuw inzicht is dit niet.

Uiteraard zit er meer in het verhaal. Irena's moeder komt op bezoek in Parijs, wat nogal een fiasco is. De moeder-dochterrelatie komt aan bod, het gedrag van haar partner Gustaf, een stukje van haar persoonlijke geschiedenis. Ze gaat inderdaad een keer terug. Niet om er te blijven, eerder om er in het verhaal aan de lijve te ondervinden wat de lezer al had kunnen bedenken. Er is nog wel iets extra's. We volgen ook een Josef die naar Denemarken is geëmigreerd en kort terug in Tsjechië is. Zij meent in hem haar eerste liefde te herkennen, hij vindt het vervelend om toe te geven dat hij niet weet wie ze is. Pas heel laat beseft ze zijn bedrog, want hij plukt wel de vruchten van dit misverstand.

De geschiedenis blijft gelardeerd met hoofdstukjes gevuld met algemene kennis. Een vergelijking met de terugkomst van Odysseus op Ithacus, iets over de patriottische dichters uit de negentiende eeuw. Ik ben er bepaald niet voor om een verhaal - een roman is immers ook een verhaal - te onderbreken door dit soort uitweidingen. Het zou nog iets anders zijn als een personage bevlogen zou zijn door de twaalftoonsmuziek van Schönberg en het daarover heeft, al dan niet tot vreugde van de andere personages. Ik heb veel te maken met mensen die voor hun plezier schrijven. Mijn advies is om als verteller niet teveel op de voorgrond te treden, en zeker niet aan de verleiding toe te geven om de lezer te laten merken hoe groot je algemene kennis is, hoe erudiet je bent.

Zoals vaak is ook een minder geslaagd boek leerzaam. In dit geval als illustratie van een paar valkuilen die zich juist op het pad bevinden van de schrijver die heel wat in zijn mars heeft.

Kees Schrevel [bron: https--keesschrevel.wordpress.com/2015/01/01/milan-kundera-onwetendheid]

--- Over (foto 2): Milan Kundera ---

Milan Kundera (Brno, 1 april 1929) is een Tsjechisch schrijver die in 1975 verhuisde naar Frankrijk. Hij was daar tevens docent vergelijkende literatuurwetenschap aan de Universiteit van Rennes.

In zijn werk is hij humoristisch, cynisch met een wat melancholische ondertoon. Hij schrijft veel over de situatie in zijn geboorteland sinds het communisme. Hij verbindt daarbij de persoonlijke geschiedenissen met filosofische thema's, zonder te beleren. Hoewel hij uitdrukking geeft aan een Tsjechische traditie van emotionele verdieping schrijft hij sinds 1989 in het Frans. Zijn eerste roman 'De Grap' toont zijn cynische humor. De roman 'Onsterfelijkheid' is er een waarbij zowel de compositie als de inhoud kenmerkend is voor al zijn werk. Het wisselende standpunt van de personagebeschrijvingen verdiept de lezer in de psyche van de individuen én laat een beschouwing op afstand toe. Deze beschouwing wordt dan tussen de regels gevoed door Kundera's bespiegelingen. Je zou hem een existentialist kunnen noemen zonder hoop; sommigen noemen hem een postmodernist maar ook een optimist.

Een van Kundera's bekendste werken is De ondraaglijke lichtheid van het bestaan; een filosofische roman die zich afspeelt in de hoofden van vier hoofdrollen met verschillende achtergronden en denkbeelden, die hun bestaan op hun eigen manier inrichten. Vanuit diverse perspectieven worden zaken als toeval en voorbestemming, politiek, kunst, liefde, seks, kitsch en natuurlijk de lichtheid van het bestaan behandeld. Het boek werd onder de titel The Unbearable Lightness of Being verfilmd.

In oktober 2008 vestigt de historicus Adam Hradilek in het Tsjechische weekblad Respekt de aandacht op een document uit de archieven van de geheime politie, dat lijkt aan te tonen dat de 20-jarige Kundera in 1950 een 22-jarige anticommunistische activist, Miroslav Dvorácek, bij de politie aangaf. Dvorácek werd veroordeeld tot 22 jaar gevangenisstraf, waarvan hij er 14 daadwerkelijk uitzat, voor een deel in de uraniummijnen. Kundera ontkent, maar historici achten het onwaarschijnlijk dat het politierapport een vervalsing is. Wel is het opvallend dat in de aangifte zowel het nummer van Kundera's identiteitskaart als zijn handtekening ontbreekt. Volgens een getuige uit de jaren 50, Zdenek Pesat, heeft niet Kundera maar diens studiegenoot Ivan Dlask de aangifte gedaan, uit persoonlijke wraakmotieven.

Voor een uitgebreide beschouwing over de kwestie zie Zatcení Miroslava (cs). Meer achtergrond, plus een Engelse vertaling van Pesats verklaring.

Kundera schreef aanvankelijk in het Tsjechisch, om vanaf de jaren 90 over te schakelen op het Frans. Al vanaf 1973 - nog vóór zijn emigratie - kwam zijn werk eerst in Franse vertaling uit. In 1979 stelde hij tot zijn ontzetting vast, nadat Alain Finkielkraut hem in een interview had gevraagd waarom zijn vroegere werk zoveel barokker was, dat de vertalers in feite een herschrijving hadden geproduceerd. Kundera nam daarom de 'sisyfeske' taak op zich alle vertalingen persoonlijk te herzien (aanvankelijk met Claude Courtot), waarna hij ze definitief verklaarde.

Bibliografie

• De grap (roman, 1967, vert. Jana Beranová)
• Lachwekkende liefdes (verhalen, 1959-1968, vert. Jana Beranová)
• Het leven is elders (roman, 1969, vert. Jana Beranová)
• Afscheidswals (roman, 1970, vert. Jana Beranová)
• Jacques en zijn meester (theater, 1971, vert. Ivo Gay)
• Het leven is elders (roman, 1973, vert. Jana Beranová)
• Afscheidswals (roman, 1976, vert. Jana Beranová)
• Het boek van de lach en de vergetelheid (roman, 1978, vert. Jana Beranová)
• De ondraaglijke lichtheid van het bestaan (roman, 1984, vert. Jana Beranová)
• De kunst van de roman (essay, 1986; vert. Ernst van Altena)
• Onsterfelijkheid (roman, 1988, vert. Jana Beranová)
• Verraden testamenten (essay, 1993, vert. Piet Meeuse)
• Traagheid (roman, 1995, vert. Joop van Helmond, nieuwe vertaling Martin de Haan)
• Identiteit (roman, 1997, vert. Martin de Haan)
• Onwetendheid (roman, 2002, vert. Martin de Haan)
• Het doek (essay, 2005, vert. Martin de Haan)
• Een ontmoeting (essay, 2009, vert. Martin de Haan)
• Over de romankunst (verzamelde essays, bezorgd door Martin de Haan)
• Het feest der onbeduidendheid (roman, 2014, vert. Martin de Haan)

[bron: wikipedia]

Hoe belangrijk zijn vertalingen en hoe kunnen vertalingen een schrijver vormen? Een van de beste voorbeelden om het belang van vertalingen te illustreren, blijft het verhaal van de Tsjechische schrijver Milan Kundera. Naar aanleiding van het verschijnen van de nieuwe (en meer dan vijftigste) druk van zijn doorbraakroman De ondraaglijke lichtheid van het bestaan doken we nog een keer in het leven van de naar Frankrijk gevluchte schrijver die door een verbod op zijn werk in Tsjechië jarenlang afhankelijk was van vertalingen om zijn werk überhaupt te kunnen publiceren.

Milan Kundera wordt in 1929 geboren in Brno, een stad in het literaire Tsjechië (toen Tsjechoslowakije). Hij groeit op in een middenklassegezin, wat hem in staat stelt aan de universiteit te gaan studeren. Hij kiest literatuur en esthetiek aan de Karelsuniversiteit, maar besluit niet lang daarna over te stappen naar de Academy of Performing Arts, waar hij zich verdiept in de kunst van de filmregie en scenario schrijven. Nadat hij is afgestudeerd, blijft hij werken aan de universiteit: op 23-jarige leeftijd wordt hij docent in de wereldliteratuur.

In 1967 debuteert Kundera met De grap, een compositie van vier grappen uit het oogpunt van vier verschillende personages. Met de satirische ondertoon lijkt de schrijver kritiek te uiten op het totalitarisme in het communistische Tsjechoslowakije. Na het lezen van de Franse vertaling uit 1973, noemt de criticus Louis Aragon het werk 'een van de grootste romans van de eeuw'. Toch wordt de roman niet even goed onthaald in Tsjechoslowakije zelf: hij wordt algauw uit de handel genomen. De tegenstelling tussen de lof voor Milan Kundera in Frankrijk en de kritiek in Tsjechoslowakije loopt als een rode draad door zijn carrière (je zal er later in dit artikel nog meer over lezen) en leidt er uiteindelijk toe dat Kundera naar Frankrijk verhuist. Daar wordt hij docent literatuurwetenschap aan de universiteit van Rennes. Vanaf 1989 schrijft hij niet langer in het Tsjechisch, maar publiceert hij zijn boeken in het Frans.

'De boeken van Milan Kundera stellen meer vragen dan dat ze antwoorden bieden.'

De grap wordt uit de boekhandels gehaald, omdat de inhoud wordt opgevat als een politieke aanklacht en een aanval op het toenmalige communistische regime in Tsjechoslowakije. Het idee dat zijn boeken een politieke aanklacht zouden bevatten, heeft Kundera zelf altijd afgewezen. Hij ziet zichzelf als een auteur zonder boodschap, een auteur die morele ambiguïteit in stand houdt. In plaats van één politiek regime aan te klagen, wil hij twijfel zaaien over alles waarop ons bestaan is gebaseerd, want dát is voor hem de voornaamste taak van romanschrijvers.

Die twijfel zien we in veel van Milan Kundera's boeken weerspiegeld in het aantal personages. Meestal staan er verschillende karakters centraal met elk een eigen achtergrond en eigen opvattingen. Kundera dringt geen eenduidig antwoord op in de vorm van één hoofdpersonage, maar laat verschillende opinies en mogelijke waarheden aan bod komen. Zijn boeken stellen dus meer vragen dan dat ze antwoorden bieden, wat maakt dat ze vaak als filosofische romans gekarakteriseerd worden. Hij verwerkt de filosofische opvattingen bovendien niet op een belerende manier in zijn werk, maar eerder op een cynische manier, met donkere humor die hij ontleend zou hebben aan de Tsjechische auteur Franz Kafka. Het cynisme wordt in zijn boeken soms gemilderd door een vleugje melancholie en emotionele verdieping. Die elementen maakten Kundera ontzettend populair in het buitenland, maar dat buitenlands succes was ook nodig omwille van de censuur in Tsjechoslowakije.

Het buitenland voor Kundera

Kundera wordt dus geboren in Tsjechoslowakije, een nieuw land, samengesteld na de Eerste Wereldoorlog uit enkele Oost-Europese gebieden. Terwijl Kundera opgroeit, ontwikkelt de nieuwe staat zich ook. De verschillende hervormingen tussen 1918 en 1992 weerspiegelen een woelige politieke periode en tonen een zoektocht naar stabiliteit die kenmerkend is voor een land in ontwikkeling. Eén politiek idee regeert het land en overstemt zo alle andere visies en benaderingen: het communisme. Hoewel Tsjechoslowakije in 1933 op papier het enige democratische land in Oost-Europa was, lijkt het recht op vrije meningsuiting in de praktijk toch in het gedrang te komen.

De stemmen die het politieke regime in twijfel trekken of een gematigder koers voorstaan, worden officieel onderdrukt tijdens de Praagse Lente in 1968. De toenmalige leider, Alexander Dubcek, probeert de communistische staat naar een meer gematigd regime te sturen, maar de USSR valt het land binnen en brengt de staat onder Russische controle. Zij proberen de kritische stemmen het zwijgen op te leggen in een proces van normalisatie. In 1993 splitst het land officieel in Tsjechië en Slowakije.

In die complexe politieke situatie heeft Kundera een plaats proberen te zoeken. Meermaals sloot hij zich aan bij de communistische partij, maar telkens verliet hij die partij ook weer. Dat hij zich niet wist te conformeren aan de regerende politieke stroming heeft het hem als schrijver ongetwijfeld moeilijk gemaakt. Voor Kundera is de taak van alle romanschrijvers, zo zei hij in 1984 in een interview met Ian McEwan, 'voortdurend de voornaamste begrippen waarop ons bestaan gebaseerd is in twijfel trekken'. Die twijfel vormt voor Kundera de basis van het schrijverschap, maar heeft hem in eigen land veel kritiek opgeleverd.

In Tsjechoslowakije kan hij zijn literaire ambities niet volledig ontplooien. De censuur op kunst en literatuur dwingt hem zijn kritische karakter in te perken. Na de Praagse Lente worden zijn boeken zelfs verboden in de republiek. Wanneer hij zijn baan aan de universiteit van Praag verliest, ziet hij zich uiteindelijk genoodzaakt het land te verlaten en zijn geluk ergens anders te zoeken.

Door de opvang en het succes in het buitenland kan Kundera zijn schrijverschap ontplooien. Hij gaat een contract aan met de Franse uitgeverij Gallimard, krijgt in 1975 een professoraat aan de universiteit van Rennes aangeboden en kan zich zodoende in het land vestigen. In 1981 wordt hij zelfs officieel burger van Frankrijk, nadat zijn Tsjechische nationaliteit is ingetrokken naar aanleiding van Het boek van de lach en de vergetelheid in 1979.

Enkele jaren eerder was hij genoodzaakt om te vertrouwen op de vertalingen, maar in Frankrijk aangekomen werd hij ontevreden over de stijlaanpassingen die zijn boeken in het vertalingsproces hadden ondergaan. In 1989 begon hij zelf in het Frans te publiceren, zodat hij niet langer afhankelijk was van de kleine groep vertalers uit het Tsjechisch. Mettertijd zijn de Fransen Kundera als nationaal auteur gaan zien. De stiefmoederlijke rol van Frankrijk en de keuze voor het Frans staatsburgerschap kunnen ons doen twijfelen aan het ware buitenland en binnenland van Kundera. Misschien zou het juister zijn om Frankrijk te beschouwen als zijn vaderland.

Maar zonder zijn ervaringen met het politieke regime in Tsjechoslowakije hadden zijn boeken er volledig anders uitgezien. Omdat zijn verhalen zo sterk gekleurd zijn door het politieke klimaat van Tsjechoslowakije, zou het te ongenuanceerd zijn om hem als Franse schrijver te portretteren. Bovendien werden zijn boeken beïnvloed door de Tsjechische literaire traditie van emotionele uitdieping van karakters. De combinatie van Franse taal en Tsjechische politiek en tradities brengt Kundera in een tussenpositie. Hij besloot niet spontaan om naar Frankrijk te verhuizen, maar het politieke klimaat en de censuur in Tsjechië dwongen hem daartoe. Uiteindelijk kreeg Kundera in 2019 op 90-jarige leeftijd zijn Tsjechische nationaliteit terug. De dubbele nationaliteit van de schrijver weerspiegelt hoe hij zich tussen de twee landen bevindt.

De ondraaglijke lichtheid van het bestaan

Ook het proces rond de publicatie van Kundera's meest bekende roman was doortrokken van die complexiteit van taal en nationaliteit. Hij schreef De ondraaglijke lichtheid van het bestaan in 1982 in het Tsjechisch, maar de roman werd pas twee jaar later gepubliceerd in Franse en Engelse vertalingen. De originele Tsjechische tekst kwam pas in 1985 in de boekhandels, maar bleef in Tsjechoslowakije tot 1989 verboden. Hoewel de auteur tijdens het schrijven in 1982 al in Frankrijk verbleef, speelt het verhaal zich voornamelijk af in het Praag ten tijde van de Praagse Lente in 1968. Maar ook zijn band met Frankrijk blijkt uit de ruimte van het verhaal: de locatie wisselt tussen het communistische Tsjechoslowakije en het 'vrije' Westen.

In dit verhaal komen de genoemde twijfel en ambiguïteit van Kundera terug in de vier zeer verschillende personages, die door onderlinge relaties met elkaar verbonden zijn: Tomas, Tereza, Sabina en Franz. Via onderlinge relaties zijn de vier personages met elkaar verbonden. Thomas is getrouwd met Tereza, een vrouw met duidelijke waarden en idealen. Hoewel Tereza's liefde voor Tomas exclusief is, heeft Tomas toch nood aan ontmoetingen met zijn minnares Sabina. Hij rechtvaardigt zijn afspraakjes met Sabina door een onderscheid te maken tussen liefde en fysiek verlangen: zijn emotionele trouw aan Tereza is voor hem meer waard dan zijn seksuele uitspattingen. Het contrast tussen de standvastige Tereza en haar losse echtgenoot leidt tot discussies en brengt hun relatie in gevaar. Tereza dwingt hem een keuze te maken.

Sabina, de minnares van Tomas, is een kunstenares die erg gesteld is op haar autonomie en vrijheid. Naast haar relatie met Tomas heeft ze ook seksueel contact met Franz, het vierde hoofdpersonage in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan. Franz is net zoals Tomas getrouwd, maar is bereid om alles achter te laten voor een relatie met Sabina. De verhouding tussen Franz en Sabina en hun opvattingen over liefde, seks en relaties weerspiegelen die van Tomas en Tereza.

Ondanks de uiteenlopende opvattingen lijkt Kundera niet één idee te verkiezen boven een ander. Verschillende vormen van liefde kunnen bestaan naast elkaar, zoals dat ook in het echte leven het geval is. Alle personages zijn diep psychologisch uitgewerkt. Hoewel ze zich op verschillende manieren gedragen, zijn de gevoelens en acties van alle personages menselijk en herkenbaar. Door hun opvattingen samen te brengen zonder een keuze te maken, kan elke lezer zich wel in één van de personages herkennen.

De personages zijn niet alleen herkenbaar, hun opvattingen kunnen ook vragen oproepen bij de lezer. Door de confrontatie met andere ideeën over liefde kan de lezer aan het twijfelen gebracht worden over zijn eigen emoties en acties. Het zijn niet alleen die vragen over het begrip liefde die het boek een filosofisch karakter geven, Kundera maakt ook duidelijke verwijzingen naar grote filosofen zoals Nietzsche. De titel verwijst immers naar Nietzsches concept van de eeuwige wederkeer. Volgens hem zou alles in het leven een oneindig aantal keer gebeuren, waardoor de zwaarste last ontstaat. Een leven waarin alles slechts één keer gebeurt, is zo licht dat het haar zwaarte en betekenis verliest.

Het boek, waarvan de Nederlandse vertaling intussen meer dan vijftig drukken kent, wordt in 1988 overigens succesvol verfilmd door regisseur Philip Kaufman. De hoofdrollen worden vertolkt door niemand minder dan Daniel Day-Lewis (Tomas) en Juliette Binoche (Tereza).

Kundera voor het buitenland

In het interview met Ian McEwan benadrukt Kundera de moeilijkheden die hij ervaart met zijn veranderd lezerspubliek. Oorspronkelijk schreef hij nog in het Tsjechisch voor landgenoten, maar omdat zijn boeken werden verboden, richtte hij zich op de Franse markt. Door de afstand met Frankrijk bleef het Franse lezerspubliek aanvankelijk zeer abstract en onbekend. Ondanks de afstand slaagt Kundera er toch in Franse lezers aan te spreken en boekt hij grote successen in het buitenland. Zo won Het leven is elders de Prix Medicis voor beste buitenlandse roman van het jaar, toen Kundera nog in Tsjechoslowakije woonde. Hoewel er in Tsjechoslowakije voornamelijk werd gezwegen over of kritiek gegeven op zijn literatuur, werd hij in het buitenland vol lof onthaald. Maar wat maakte hem daar zo aantrekkelijk?

Hoewel zijn twijfelend karakter bekritiseerd werd in het binnenland, zou die eigenschap in het buitenland de lof in de hand werken. Door de verschillende standpunten in zijn boeken, werden ze vanuit elke politieke hoek opgevat als aanklacht tegen de tegenstrijdige partijen: zowel linkse als rechtse stromingen lazen in zijn werken een verdediging voor hun ideologie. Net zoals elke lezer zich kan herkennen in een personage uit De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, ziet iedereen zijn eigen levensvisie in een aspect van zijn romans vertegenwoordigd.

'Milan Kundera weet filosofie voor iedereen toegankelijk te maken door de ideeën van filosofen op een losse en kernachtige manier weer te geven.'

Een tweede aspect dat Kundera waarschijnlijk geliefd maakt in het buitenland, is de manier waarop hij filosofie verwerkt in zijn romans. In tegenstelling tot theoretische en abstracte essays, weet Kundera filosofie voor iedereen toegankelijk te maken door de ideeën van filosofen op een losse en kernachtige manier weer te geven. De verhalen in zijn romans maken duidelijk hoe filosofische theorieën tastbaarder.

Tot slot spreekt hij veel lezers aan dankzij zijn weergave van puur menselijke gevoelens op een cynische en relativerende toon. Net zoals Kafka maakt Kundera een grondige analyse van emoties en gedragingen in zijn romans. Zijn boeken omvatten thema's als seks, liefde, twijfel en onderzoeken hoe verschillende personages met die thema's in hun leven omgaan. De luchtige toon waarmee hij herkenbare thema's en gevoelens analyseert, wordt door veel lezers geapprecieerd.

Vanaf zijn debuut tot nu is Kundera enorm populair in Europa. Dezelfde elementen die voor Kundera's verstoting in Tsjechië zorgden, maakten hem populair in het buitenland: zijn twijfel, het filosofische karakter van zijn romans en de grondige analyse van menselijke eigenschappen en emoties.

Caroline Baetens [bron: https--karakters.nu/kader-milan-kundera]